با مزه های مهم در طب ایرانی بیشتر آشنا شوید

25

با مزه های مهم در طب ایرانی بیشتر آشنا شوید
یکی از نکات مهم در تغذیه طب سنتی ایران، توجه به مزه غذاهاست.هر غذایی بر اساس طعم آن دارای کیفیت خاصی است که می توان از آنها در حفظ سلامتی و درمان بیماری ها استفاده کرد.
در اینجا به شناخت مزاج مزه های مختلف می پردازیم و به برخی از خوا ص غذاهای مزه دار و نفع و ضرر آنها اشاره می کنیم.
مزه ترش : این مزه دارای مزاج سرد و خشک یا سرد و تر است. موادی مانند آبغوره، آبلیمو، سماق و سرکه پس از ورود به بدن سردی و خشکی را افزایش می دهند و هر چه ترشی آنها بیشتر باشد، سردی و خشکی بیشتری ایجاد می کنند. افراط در استفاده از این مواد، تأثیر منفی بر دستگاه تنفسی و عصبی دارد و باعث تشدید سرفه می شوند و افراد سوداوی از مصرف آنها صدمه می بینند.
غذای ترش: معتدل و مایل به سرد است، تلطیف کننده، لاغر کننده ی بدن و ناسازگار با طبیعت است. گرمی و تشنگی ناشی از غذای شیرین را برطرف می کند و از تولید صفرا و تهییج خون و انسداد در بدن جلوگیری می نماید.
مزه شیرین : مزاج آن معتدل و مایل به گرمی است. مواد شیرین پس از گوشت و نان مناسب، جزء غذاهای اصلی به شمار می روند ، مانند عسل و میوه های شیرین.
غذای شیرین: خاصیت غذایی زیاد دارد و باعث ایجاد حرارت معتدل می شود. چاق کننده و سازگار با طبیعت است و به طور معتدلی پاک کننده معده است. غذای شیرین ، سردی غذاهای ترش و ضرر آنها بر اعصاب و حرکت را برطرف می کند و جلوی عطش و گرمی ناشی از غذاهای شور را می گیرد.
مزه شور: مواد شور گرم و خشک هستند. نمک طعام در رأس این مواد قرار دارد. مصرف به اندازه این مواد، بلغم را از بین می برد و اشتها را افزایش می دهد.
غذای شور: گرم کننده تر از شیرین و خشک کننده است. خاصیت غذایی ندارد و مانع عفونت است. مانع نفوذ غذای ترش در اعصاب می شود و از آروغ ترش و سوزش معده ی ناشی از غذاهای ترش جلوگیری می کند. غذای شور، بی میلی به غذا را از بین می برد و اشتها را باز می گرداند و سیری کاذب را برطرف می سازد.
مزه تند : مواد تند ، گرم و خشک هستند، مثل فلفل. مصرف این دسته از مواد برای افراد بلغمی گهگاهی مناسب است اما آثار تحریک کننده ای بر افراد صفراوی مزاج دارد.
غذای تند و تیز: بیش از غذای تلخ، حرارت بخش بوده و در حکم دارو است. اخلاط را تقطیع و تلطیف می کند و عفونت زاست.
مزه تلخ: این مواد گرمی و خشکی بدن را افزوده و با رقیق کردن خون، استعداد خونریزی را افزایش می دهند. پاک کننده دستگاه گوارش از مواد زاید، لزج و بلغمی هستند . مانند مر مکی و صبر زرد.
غذای تلخ: مانع ایجاد انسداد در اثر غذای شیرین می شود و جلوی بسیاری از زیان های غذای شیرین را می گیردو از تقطیع و زخم روده ها و سوراخ شدن و خوردگی و ساییدگی مخاط روده که بر اثر خوردن غذای شیرین اتفاق می افتد، جلوگیری می کند.
بیشتر از غذای شور گرم کننده بدن است، بدون خاصیت غذایی است و تلطیف و تقطیع می کند.
بی مزه: سرد و تر است مانند خیار و کدو. مصرف بیش ازاندازه آنها ، انرژی بدن و توان اعضا را کاهش می دهد.
غذای بی مزه: بعضی انواع آن گرم کننده و بعضی خنک کننده اند و هر دو نوع در خاصیت خود معتدل می باشند و بیشتر غذا از این ماده تشکیل شده و اساس تغذیه و نشو و نمای بدن را تشکیل می دهد و اینها غذای حقیقی هستند و خاصیت دارویی ندارند.
غذای چرب: شوری ، خشکیدگی، تحریک عصبی و زبری دستگاه گوارش را که از خوردن غذای شور پدید آمده است، از بین می برد. در مقابل غذاهای شور هم سستی دستگاه هاضمه را که بر اثر خوردن مواد چربی در بدن بروز نموده، اصلاح می کند.
غذاهای قابض : خاصیت اسهالی غذاهای شیرین و چرب را رفع کرده و از سستی معده ناشی از خوردن آنها جلوگیری می کند. در مقابل، غذاهای شیرین خشونتی را که در سینه بر اثر خوردن غذاهای قابض ایجاد می شود، برطرف می کند. غذای چرب نیز همین تأثیر را دارد و علاوه بر آن ،غذای چرب خشونتی را که غذای قابض به وجود آورده اصلاح می کند و مانع تولید خون سوداوی آن می شود.
مواد چرب خیلی نزدیک به مواد بی مزه هستند و بدن را به اعتدال گرم می کنند، خاصیت سست کردن و تلیین مزاج دارند.
آمیختگی مزه ها
هر گاه در یک غذا شیرینی و ترشی باهم باشند، بیش از حد باعث سردی یا گرمی نمی شوند؛ مانند سکنجبین
اگر چربی و شیرینی در یک غذا باشند، غذای سنگین را تشکیل می دهند ؛ مانند حلوا.
وجود مزه تلخ و قابض در یک غذا باعث تقویت احشا شده، انسداد را باز و سنگ ها را پراکنده می کنند ؛ مانند زنجبیل شامی(راسن) و کبر.
غذایی که ترکیبی از شور و قابض باشد ، سبب خشک شدن طبیعت بدن و مزاج شده و خاصیت غذایی را کم می کند و چنین غذایی در بیشتر موارد ناسازگار است ؛ مانند گوشت نمک سود.
هر گاه در یک غذا شوری و تلخی همراه گردند، باعث خشکاندن مجرای هاضمه می شوند و خاصیت غذایی ندارند و جزو داروها محسوب می شوند؛ مانند پنیر تند.
ترکیب غذای قابض و تند باعث خشکی بیش از حد معده می شود و چنین ترکیبی به عنوان دارو شناخته می شود نه غذا. از سردی معده جلوگیری می کند و برای افراد دارای معده مرطوب مفید است؛ مانند جوارش ها.
همراه شدن مزه ترشی و قابض باهم ، سردی شدید ایجاد کرده، دم و صفرا را تعدیل می کنند ، باعث خشکی مزاج می شوند و به سینه و ریه زیان می رسانند؛ مانند غوره و سماق.

منبع
کتاب مروری بر کلیات طب سنتی ایران؛ نوشته دکتر محسن ناصری، دکتر حسین رضایی زاده، دکتر رسول چوپانی و دکتر مجید انوشیروانی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.