طبیب من

کد خبر: 2782
تاریخ انتشار: ۲۱ام فروردین ۱۳۹۶ , ۱۸:۴۷
لزوم درمان اوتیسم در بطن جامعه؛
در ایران از هر 68 کودک، یک نفر به اوتیسم مبتلا می‌شود. اما شاید بتوان آمار هزینه‌های درمان این کودکان را نگران‌کننده‌تر خواند.

به گزارش خبرنگار طبیب من در بخش «خبرکده»؛ میترا حکیم شوشتری فوق تخصص روان‌پزشکی کودک و نوجوان در مراسمی که با موضوع آگاهی‌بخشی درباره اوتیسم صبح امروز در دانشگاه علوم رفتاری و سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد، عنوان کرد: دهمین سالی است که روز دوم آوریل به روز آگاهی عمومی و شناخت اوتیسم نام‌گذاری شده است، اما با توجه به هم‌زمان شدن با ایام نوروز با وقفه یک‌هفته‌ای به آن پرداخته‌ایم.
وی ادامه داد: در آماری که از کشور هلند بدست آوردیم متوجه شدیم از هر ٤١ نفر یک نفر به بیماری اوتیسم مبتلا است، اما ما با آمار بهتری روبه‌رو هستیم به طوری که از هر ٦٨ نفر در کشورمان یک نفر به اوتیسم دچار می‌شود.

وی با بیان اینکه درمان اوتیسم به زمان طلایی بستگی دارد، گفت: در سال ٩٥ اوتیسم به‌عنوان بیماری خاص در نظر گرفته شده است و این می‌تواند خبر خوشی باشد برای افرادی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم با این بیماری در ارتباط هستند زیرا می‌تواند شامل خدمات درمانی شود و نگرانی‌های مادی خانواده‌ها را از بین ببرد.

این فوق تخصص روان‌پزشکی کودک و نوجوان هزینه‌های ماهانه اوتیسم را حدود دو میلیون تومان عنوان کرد و افزود: این مسئله خانواده‌ها را با مشکل مواجه کرده است ضمن اینکه اوتیسم می‌تواند اختلالات یا افسردگی را در خواهر یا برادر فرد مبتلا نیز ایجاد کند زیرا تمام توجه خانواده به سمت فرد مبتلا می‌رود و سایر افراد خانواده به نوعی فراموش می‌شوند.

***آموزش حرف اول را می‌زند

در ادامه این مراسم، پور اعتماد عضو هیئت‌علمی دانشگاه شهید بهشتی و متخصص عصب و روانشناس بالینی با اشاره به اینکه در خصوص بیماری اوتیسم باید بیشتر تأمل کرد، گفت: اکنون تنها واحد دانشگاهی در مقطع PhD دانشگاه شهید بهشتی است و از سال ٩٤ شاهد جریانات اجتماعی خوبی در خصوص بیماری اوتیسم بوده‌ایم.
وی ادامه داد: امروز می‌خواهیم با نگاهی متفاوت ببینیم چه عواملی در درمان بیماری اوتیسم مهم است؟ چند نفر هنگام مواجهه با بیماری اوتیسم از درمان‌های خاص شروع می‌کنند؟ اگر اوتیسم را بشناسیم همچنان از این روش‌های درمانی بهره می‌بریم یا خیر؟

پور اعتماد بیان کرد: اوتیسم را باید از دو منظر مورد کنکاش قرار داد؛ علمی و سیاسی-اجتماعی. در واقع اوتیسم نتیجه اختلالات رشدی است. تحقیقات نشان می‌دهد که این بیماری کمتر تحت تاثیر عوامل ژنتیکی بوده و بیشتر تحت تاثیر عوامل محیطی است.
این متخصص عصب و روانشناس بالینی مغز و بدن را دو عامل بااهمیت در ابتلا به اوتیسم توصیف کرد و گفت: در سال ٩٥، ٨٥ ٪‏ کودکان مبتلا به اوتیسم به سیستم آموزش عادی برگشتند.
پور اعتماد در خصوص رشد سلول‌های عصبی مغز توضیح داد: هنگام تولد ١٠٠ میلیون نورون داریم که ٧٥ ٪‏ آن‌ها با تعامل محیط شکل می‌گیرند پس ما می‌توانیم دستگاه عصبی نسبتا سالمی داشته باشیم یا بالعکس. سلول عصبی کودکان هنگام تولد از لحاظ تعداد ٩٠ الی ٩٥ ٪‏ همانند افراد بالغ است و مابقی در تعامل با محیط شکل می‌گیرد.
وی تصریح کرد: اگر درمان از سن کم مثلا دوسالگی شروع شود، نتایج بهتری خواهیم داشت. در ابتدا باید محیط را تغییر دهیم و آموزش والدین موجب درمان کودکان می‌شود.

***نقش جامعه در مبارزه با اوتیسم

در ادامه این مراسم، احمدزاد عضو هیئت‌علمی دانشگاه ایران و مشاور وزارت بهداشت در خصوص توانمندسازی خانواده در خصوص رشد کودکان عنوان کرد: باید درمان اوتیسم به یک حرکت اجتماعی تبدیل شود تا همگام با هم شرایط تغییر یابد و شاهد نوپروری و توانبخشی در اوتیسم باشیم.
وی تصریح کرد: برای اینکه جامعه سالم داشته باشیم در ابتدای کودکی برای تمامی جنبه‌های رشد و تکامل آن باید وقت بگذاریم. در گذشته خانواده خود را مقصر این موضوع می‌دانست و از مسیر درمان دور می‌شد.
اگر خانواده را در درمان مشارکت دهیم نتایج بهتری خواهیم داشت. باید مرکزهای تخصصی برای درمان اوتیسم داشته باشیم.
احمدزاد اضافه کرد: اگر خانواده، جامعه، پارک و مکان‌های عمومی با نیازهای کودک کنار بیایند، نتایج بهتری بدست می‌آوریم. اوتیسم بار روانی زیادی در خانواده دارد و روابط کل افراد خانواده را می‌تواند دچار اختلال کند. در واقع خواسته‌های فرد اوتیستیک مثل فرد عادی نیست. آنان خواسته‌های تکراری دارند و احساس گناه خانواده‌ها از بابت ناتوانی در برآورده کردن این خواسته‌ها موجب می‌شود که از مسیر درمان دور شوند.
به گفته وی، خانواده‌های درگیر بیماری اوتیسم، دچار بحران‌های مختلفی از جمله افسردگی، طلاق و فشار روانی هستند و حمایت و آموزش اجتماعی نه چندان مساعد باعث می‌شود فرد بیمار به محیط ایزوله پناه ببرد زیرا جامعه پذیرای آن‌ها نیست.
وی ادامه داد: فرد اوتیستیک نه خودش می‌تواند با جامعه ارتباط برقرار کند، نه جامعه پذیرای آن‌هاست و همین موضوع بار روانی و مالی زیادی را متوجه خانواده می‌کند.
عضو هیئت‌علمی دانشگاه ایران افزود: در سال ١٣٩٣ بر روی ١٥٠ خانواده دارای فرزند اوتیسمی با شرایط اجتماعی متفاوتی، ساکن مناطق ١ تا ١٦ تهران بررسی‌هایی صورت گرفت. هزینه‌ها بین ٦٠٠ هزار تومان تا ١٢ میلیون تومان بود که مد آن (پرتکرارترین هزینه) پنج میلیون تومان و میانگین آن ٢ میلیون تومان در ماه بود.
وی تاکید کرد: باید بدانیم برای آرام کردن کودکان اوتیسم نباید کلیشه‌ها را تکرار کرد. راه درمان در اوتیسم آموزش است به طوری که مدارس و آموزش پرورش نقش بسیار مهمی در این زمینه دارند تا جامعه را همراه کنند.

***کودک اوتیستیک دقیقا چه نوع رفتاری از خود نشان می‌دهد؟

یارمند متخصص زبان‌شناسی اوتیسم را یک اختلال ارتباطی شناختی دانست و گفت: در حوزه اختلالات ناظر رشد، کودکان اوتیسم اختلالات بیشتری در زمینه زبان دارند و راه تشخیص هم بیشتر از طریق زبان است.

وی بیان کرد: کودکان عادی در دو سالگی صحبت می‌کنند، اما کودکان اوتیسیک برای صحبت کردن نیاز به آموزش و گفتار درمانی دارند و کودکان مبتلا به اوتیسم درکی از ضمایر ندارند، اکثر حرف‌ها و رفتارهای آن‌ها تکراری است. این نوع اختلال در سیستم نورون آینه‌ای پیشانی کودکان دیده می‌شود. از طرفی کودکان اوتیستیک در امر تقلید نیز از سایر کودکان ضعیف‌تر عمل می‌کنند.
یارمند با اشاره به اینکه سیستم نورون آینه‌ای اواخر قرن بیستم به طور کاملا اتفاقی با آزمایش روی میمون‌ها کشف شد، تصریح کرد: نتایج این مطالعه نشان داد میمون‌ها مشاهده‌گر هستند و سیستم آینه‌ای فعال دارند که البته این موضوع بعد‌ها نیز در انسان‌ها مورد بررسی قرار گرفت.
این متخصص زبان‌شناسی با بیان اینکه سیستم نورون آینه‌ای دو قسمت زبانی و نظریه ذهن را در بر می‌گیرد، گفت: در پنج کودک طی ١٤ هفته بررسی‌هایی در زمینه بهبود تقلید کلامی و تقویت وضعیت زبانی انجام دادیم و متوجه شدیم آموزش دادن به والدین خیلی راحت‌تر از آموزش دادن به کودکان است.

***آیا درمان اوتیسم با دارو امکان‌پذیر است؟

در ادامه این مراسم رابطیان روانپزشک کودک و نوجوان گفت: باید خانواده‌ها را به سمت درمان‌های غیر دارویی سوق داد و برای بهبود کامل بیماری اوتیسم هنوز دارویی کشف نشده است.

وی ادامه داد: در صورت مشاهده رفتارهای تحریک‌پذیر و تکراری از کودک اوتیستیک و بروز هر گونه حرکات خطرناک باید مداخله دارویی انجام شود البته در این زمینه بین متخصصان نظرهای متفاوتی وجود دارد.

رابطیان در پاسخ به اینکه چه داروهایی برای کودکان اوتیستیک باید مورد استفاده قرار گیرد، گفت: نمی‌توان نسخه‌ واحدی ارائه داد و هر فرد باید جداگانه ویزیت و رفتار‌ها به طور مجزا بررسی شود. پس از گفت‌وگو با خانواده فرد اوتیسمی، دارو تجویز می‌شود.

روانپزشک کودک و نوجوان تاکید کرد: باید به عوارض دارویی هم توجه داشته باشیم چرا که بعد‌ها کنترل آن سخت می‌شود. از طرفی استفاده از دارو‌ها به طور همزمان نیز باید مورد توجه بیشتری قرار گیرد و قبل از شروع و مصرف دارو حتما باید آزمایش کبد، کلیه، سلول‌های خونی ادرار، نوار قلب و حرکات غیر ارادی گرفته شود.

به گفته وی، حرکات تکراری اضافی فرد حتما باید فهرست شوند تا بعد از مصرف دارو اگر حرکتی در نتیجه مصرف دارو اضافه شد، سریعا متوجه آن شویم.

وی درباره داروهای مورد نیاز افراد اوتیستیک تصریح کرد: بیشترین درمان اوتیسم توسط آنتی سایکوتیست‌ها صورت می‌گیرد که مانع از حرکات اضافی فرد می‌شوند. بعضی از دارو‌ها موجب خواب آلودگی و افت شدید فشار خون شده و فرد را بی حال می‌کند.

رابطیان اضافه کرد: از ما گاهی سوال می‌شود به کودکان اوتیسمی چه غذایی باید بدهیم. برای کنترل نسبی اوتیسم غذاهایی پیشنهاد شده است، از جمله عصاره کلم بروکلی که بر روی ٤٩ کودک اوتیستیک آزمایش شده و باعث بهبود رفتار آن‌ها شده است. همچنین امگا ٣ یا همان روغن ماهی توصیه می‌شود که تا حدودی در بهبود علایم بیماری نقش دارد.

وی بیان کرد: اسپری «اکسیتوسین» که برای شیردهی و تقویت قوای جنسی استفاده می‌شود، اگر برای کودکان اوتیستیک استفاده شود، ارتباط چشمی آنان را قوی‌تر می‌کند.

این روان‌پزشک کودک و نوجوان با تاکید اینکه هیچوقت نباید خانواده‌ها را از دارو دادن به کودکان بترسانیم، یادآور شد: خانواده ممکن است دچار افسردگی شود، صبر و تحملش از دست برود، با کودک مجادله کند و حتی به برخورد یا تنبیه جسمی روی آورده و درمان را ر‌ها کند. در چنین شرایطی باید از روش‌های دارویی یا غیر دارویی برای درمان «خانواده» استفاده شود.

***نقش کلیدی تشخیص بیماری

در ادامه این مراسم زرافشان دانشجوی دکتری روانشناسی اظهار داشت: سازمان‌های مردم نهاد تاثیر بسیاری در بهبود عملکرد دارند. عوامل بسیاری هم در بهبود عملکرد سازمان‌های مردم دخیل هستند که از جمله آن می‌توان به شفافیت در عملکرد، مشارکت بین سازمان‌های مردم نهاد و نقش همکارانه این سازمان‌ها اشاره کرد.

قاسمی متخصص کاردرمانی نیز روند تکامل ذهنی کودکان اوتیسمی را دچار اختلال خواند و گفت: روند تکاملی ذهنی به چهار بخش حسی، درکی، شناخت و آموزش تقسیم می‌شود. در تشخیص کودک اوتیستیک، بعد از ارزیابی مشکلات حسی که شامل ضربه زدن کودکان به خود و دیگران است، مشکلات درکی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: بعد از ارزیابی حس و درک کودک مبتلا به اوتیسم، به مباحث شناخت می‌پردازیم که دارای پیچیدگی و گستردگی زیادی بوده و مهم‌ترین بخش درمان هم همان شناخت است که سه رویکرد دارد؛ ذهن، نقص عملکرد اجرایی، عدم هماهنگی قسمت‌های مختلف مغز. پس از مرحله شناخت مرحله آخر یا همان آموزش فرا می‌رسد که در این خصوص باید دانست که یادگیری کودک از طریق بینایی، شنوایی و جسمی صورت می‌گیرد.

***روش‌های توانبخشی در ایران چه جایگاهی دارد؟

در ادامه این مراسم شیرمحمدی دانشجوی دکتری روانشناسی عنوان کرد: در خصوص اینکه در این مدت چه دستاوردهایی داشتیم، باید بدانیم از سال ٨٠ تاکنون نه بهزیستی در این خصوص کاری انجام داده است و نه آموزش پرورش. حتی برای معلم‌ها هم دوره‌های خوبی وجود ندارد که بدانند با کودکان اوتیسمی چه رفتاری باید داشته باشند.

وی توانبخشی و رفتاردرمانی را به عنوان بهترین گزینه برای درمان اوتیسم توصیف کرد و افزود: شیوه‌های مختلفی در این زمینه مطرح است از جمله «لوواس» که به دلیل وجود پاره‌ای از مشکلات در روش ای بی ای (ABA) پیشنهاد می‌شود. بعد از این موارد «ان پکس» و سپس «تیچ» توصیه می‌شوند که طی آن محیط باید با کودکان اوتیستیک تطبیق داده شود. این در حالی است که در روش ABA این موضوع بر عکس بوده و از کودکان خواسته می‌شود تا با محیط تطبیق یابند.

وی به روش «فلور تایم» اشاره کرد و گفت: این روش شباهت زیادی به «بازی‌درمانی» دارد و کودک در این روش به صورت خود انگیخته شروع به یادگیری می‌کند. ما این روش را در کودکان ۱٫۵ تا ۴ سال پیاده کردیم و شاهد بهبود چشمگیر آنان بودیم.

وی همچنین از «سوشیال استرویز» به عنوان آخریم روش نام برد و یادآور شد: اکنون هیچ‌یک از روش‌ها در ایران انجام نمی‌شود و فقط در زمینه «فلورتایم» کتابی از سوی دانشگاه خوارزمی ترجمه و به زبان فارسی برگردان شده است.

وی تصریح کرد: تنها روشی که به صورت استاندارد انجام می‌شود ABA است و روش فلورتایم همچنان به استانداردهای ABA نرسیده است.

انتهای پیام/